// Budownictwo
 

Istota dziennika budowy

Przepisy prawa budowlanego nakładają obowiązek prowadzenia na budowie dziennika budowy. Dziennik ten stanowi urzędowy dokument dotyczący przebiegu robót budowlanych oraz wydarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania robót. W budownictwie indywidualnym obowiązek prowadzenia dziennika budowy dotyczy robót, na które należy uzyskać pozwolenie na budowę. Istnieją jednak pewne wyjątki, a mianowicie nie wymaga się prowadzenia dziennika budowy przy budowie budynków parterowych o powierzchni nie przekraczającej 30 m2, instalacji gazowych, ogrodzeń oraz architektury ogrodowej. W innych jeszcze przypadkach można nie prowadzić dziennika budowy, ale tylko za zgodą naczelnika gminy (miasta). Wymagania dotyczące prowadzenia dziennika budowy zostały podyktowane koniecznością zapewnienia ludziom i mieniu przez prawidłowe wykonanie obiektu budowlanego. W dzienniku budowy zapisuje się wszystkie okoliczności, które mogą okazać się istotne przy ocenie wykonanych robót budowlanych. Po zakończeniu budowy wykrycie popełnionych błędów byłoby utrudnione lub wręcz niemożliwe bez prowadzenia dziennika budowy. Dziennik budowy jest więc bardzo ważnym dokumentem, a jego prowadzenie leży w interesie budującego. Przed rozpoczęciem robót budowlanych należy dokonać w dzienniku budowy wpisu osób, którym zostało powierzone kierownictwo i nadzór nad robotami budowlanymi. Osoby te są obowiązane potwierdzić podpisem przyjęcie powierzonych im funkcji i są odpowiedzialne za ich wykonywanie zgodnie z zasadami współczesnej wiedzy technicznej, przepisami i normami oraz za należytą staranność w wykonywaniu pracy, właściwą jej organizację i jakość.

Wykonywanie elementów we własnym zakresie – produkcja pustaków

W budownictwie indywidualnym do budowy ścian stosuje się kilka rodzajów pustaków. Pustaki wytwarza się w specjalnych formach, drewnianych lub metalowych. Częściej stosuje się formy metalowe, gdyż wyprodukowanie w nich pustaki odznaczają się wyższą jakością i posiadają dokładniejsze wymiary. Formy do produkcji wraz z niezbędnym sprzętem można wypożyczyć w terenowej wypożyczalni sprzętu budowlanego. Terenowe zespoły usług projektowych podają ich adresy oraz udzielają szczegółowych informacji. Po wypożyczeniu potrzebnych form należy przygotować plac, na którym będzie się przygotowywać mieszankę i formować pustaki. Powinien on być wyrównany, ubity, posiadać powierzchnię ok. 600-800 m2 i znajdować się w pobliżu studni. Pustaki ścienne produkuje się najczęściej z betonu żużlowego. Mieszanki żużlobetonowej przygotowuje się nie więcej niż 0,5 m3, ponieważ przy większych ilościach trudno jest dokładnie ją wymieszać. Mieszanka nie może być zbyt wilgotna, ponieważ wówczas przyczepia się do formy. Przygotowanie i wymieszanie podanej ilości mieszanki zajmuje około 1,5 godziny. Formowanie pustaków z mieszanki żużlobetonowej nie jest sprawą trudną, lecz wymaga pewnego wysiłku fizycznego. Formę spina się najpierw ryglami i wstawia rdzenie, które mają utworzyć pustaki. Następnie smaruje się formę ropą lub zużytym olejem maszynowym dla zapobieżenia przyczepianiu się mieszanki do ścianek. Po wykonaniu tych czynności przystępuje się do napełnienia formy przygotowaną mieszanką żużlobetonową. Napełnia się ją tylko do połowy i lekko ubija stalowym ubijakiem. Zbyt mocne ubijanie nie jest wskazane, wystarczy ubijanie siłą ciężaru opuszczonego ubijaka. Pustaki powinny pozostać nie ruszone na placu przez 3 dni, potem można je ostrożnie poustawiać jeden na drugim, a po tygodniu ułożyć w większe stosy.

Różne rodzaje wapna

W handlu spotyka się różne rodzaje wapna. Wapno palone niegaszone (zwykłe). Kupuje się je w postaci brył lub drobno zmielone. Po tak zwanym zgaszeniu (zlasowaniu) wapna palonego otrzymujemy ciasto wapienne, którego używa się do budowy. Innym rodzajem wapna jest wapno hydratyzowane. W zakładach wapienniczych do wypalonego wapna dodaje się pewną ograniczoną ilość wody, w wyniku czego wapno rozpada się na suchy proszek. Po dalszym rozdrobnieniu i przesianiu pakuje się w worki papierowe. Po zmieszaniu proszku wapiennego z wodą uzyskuje się ciasto wapienne. Z 600 kg wapna hydratyzowanego otrzymuje się 1 m3 ciasta wapiennego. Wapno hydratyzowane przechowywać można w workach, podobnie jak cement lub przerobić na ciasto wapienne i zadołować jako wapno zwykłe. Kolejny rodzaj wapna to wapno hydrauliczne. Wapno to sprzedaje się w postaci proszku w torbach papierowych o zawartości 50 kg. Używa się go do wykonywania tych części budynku, które narażone są na działanie wilgoci, np. fundamentów, ścian piwniczych, tynków zewnętrznych, itp. Przechowywać je należy w pomieszczeniach suchych, zabezpieczonych od wilgoci. Na budowę zazwyczaj sprowadza się wapno palone w bryłach. Bezpośrednio po przewiezieniu na plac budowy wapno powinno być zgaszone (zlasowane) i zadołowane. Niewskazane jest dłuższe przechowywanie w bryłach, ponieważ wapno pod wpływem wilgoci rozpada się i traci swe właściwości wiążące. Gaszenie wapna palonego polega na łączeniu go z wodą. Proces ten odbywa się w szczelnej skrzyni z desek o wymiarach np. 3.0×2.0x0.40 m. W jednym z boków skrzyni, od strony dołu, wykonujemy otwór zamykany u góry zasuwą o wymiarach 20×20 cm. Otwór ten należy zaopatrzyć w siatkę drucianą o 2 mm oczkach. Zadaniem jej jest zatrzymanie w skrzyni niegaszonych bryłek wapna i różnych zanieczyszczeń.

Zastosowanie centralnego ogrzewania

Budując dom jednorodzinny, który ze wszystkich stron narażony będzie na działanie wiatru i mrozu, należy zwrócić szczególną uwagę na wybór odpowiedniego systemu ogrzewania. Od sprawnego i wydajnego ogrzewania zależą warunki bytowania mieszkańców. W naszym klimacie dom trzeba ogrzewać przez ok. 200 dni w ciągu roku. Jest to kosztowne i uciążliwe. Dlatego też przy wyborze systemu ogrzewania trzeba mieć na uwadze warunki ekonomiczne (koszty założenia i eksploatacji), jak również inne czynniki, takie jak łatwość obsługi, możliwość regulacji, warunki higieniczne i inne. Dopiero łączne rozważanie wszystkich tych aspektów umożliwi prawidłowy i najwłaściwszy wybór ogrzewania, które odpowiadać będzie potrzebom i możliwościom. System centralnego ogrzewania coraz powszechniej stosowany w domach jednorodzinnych, polega na ogrzewaniu wody w jednym centralnym miejscu, a następnie rozprowadzaniu jej przewodami po całym mieszkaniu. Po oddaniu ciepła w grzejnikach woda wraca przewodami z powrotem do kotła. Tam ponownie ogrzana przepływa znowu do grzejników. Centralne ogrzewanie w porównaniu z ogrzewaniem piecami jest bardziej wygodne, ale droższe w budowie. Centralne ogrzewanie ma mało wad, jednak do najważniejszych można zaliczyć wysoki koszt budowy. W centralnym ogrzewaniu podgrzewanie krążącej wody odbywa się w żeliwnym lub stalowym kotle o niewielkich rozmiarach. Dla wygody kocioł ten można ustawić nawet w przedpokoju lub kuchni, wówczas bezpośrednio ogrzewać będzie to pomieszczenie, a doglądanie będzie mniej kłopotliwe. Ze względu jednak na możliwość zadymienia pyłem węglowym lepiej zainstalować kocioł w piwnicy.

Pojęcie projektu indywidualnego

Projekty typowe, pomimo że posiadają liczne zalety, niestety nie dadzą się wszędzie zastosować. Zdarza się czasem, że właściciel chciałby swój budynek przebudować i powiększyć lub nadbudować też piętro. W takich wypadkach nie można tu stosować projektu typowego, ponieważ nie jest w nim uwzględniony stan istniejący budynku. Do tego celu służy projekt indywidualny. Trzeba więc opracować taki właśnie projekt indywidualny, dostosowując go do budynku, który istnieje. Czasem jednak może zdarzyć się tak, że budującemu dom, nie odpowiada w pełni żaden z projektów typowych i decyduje się on zamówić wykonanie projektu u architekta według swoich indywidualnych zamierzeń. Projekt taki wykonany na zamówienie nazywamy projektem indywidualnym. Projekt indywidualny może być równie dobry jak i projekt typowy. Zdarzają się nawet bardzo dobre projekty indywidualne, zwłaszcza wtedy, gdy np. opracowane są przy współudziale rolnika znajdującego bardzo dobrze potrzeby swego gospodarstwa. Niestety projekty indywidualne są bardzo kosztowne w porównaniu z projektami typowymi, a to dlatego, że wymagają one bardzo dużego nakładu pracy projektanta o wysokich kwalifikacjach. Przed zamówieniem projektu indywidualnego należy więc przejrzeć wszystkie katalogi projektów typowych. Być może uda się nam zastosować któryś z nich i koszty całego przedsięwzięcia znacznie się zmniejszą. Koszt wykonania projektu indywidualnego zależy przede wszystkim od wielkości projektowanego budynku oraz od grupy tematycznej. Cena tego opracowania jest jednak znacznie wyższa niż cena przystosowania projektu typowego. W zależności od grupy, koszt takiego projektu waha się w granicach 800 do 4500 zł.

Obowiązek wykonania projektu

Prawo budowlane nakłada na każdego budującego obowiązek posiadania projektu. Obowiązek ten podyktowany jest głownie potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa, dobrych warunków zdrowotnych i wygody mieszkańcom. Niestety jeszcze dość często występuje przekonanie, że sporządzenie i zatwierdzenie projektu to zbędna i uciążliwa formalność. Sądzi się, iż wystarczy zdobyć pozwolenie na budowę i posłużyć się odpowiadającym rozmiarami projektem typowym jako najtańszym. Po założeniu fundamentów będzie jeszcze czas pomyśleć o wyglądzie domu, a znajomy murarz najlepiej doradzi i ustali rozkład pomieszczeń. Takie rozumowanie jest nie tylko błędne, lecz i szkodliwe, przede wszystkim dla budującego. Budynek, źle zaprojektowany i niewłaściwie rozplanowany – to strata, której nie da się odrobić. Nie przemyślana konstrukcja, która będąc dokładniej opracowana mogłaby przenieść albo duże większe obciążenia, powoduje zbędne zwiększenie kosztów budowy. Archaiczny układ pomieszczeń okazuje się zwykle niewygodny w użytkowaniu. Nie można przecież wciąż wzorować się na budynkach niegdyś wybudowanych. Obecnie stosowane projekty budynków są opracowane tak, by budynek był zarówno dobrze zbudowany, jak wygodny i tani. Postęp i unowocześnienie budownictwa idą szybko naprzód, warto więc zapoznać się ze współczesnymi osiągnięciami i korzystać z nowych wartościowych opracowań. Przesadne i niezbyt rozsądne oszczędności związane z kosztami projektu zawsze przynoszą w konsekwencji większe straty podczas budowy. Najbardziej kosztowne są zmiany i przeróbki dokonywane w trakcie budowy. Aby przyszły budynek był wygodny, trwały, niezbyt drogi, a jednocześnie odznaczał się estetycznym wyglądem, zaprojektować go powinni fachowcy, którzy mają za sobą wiele lat nauki i bogate doświadczenie.

Zasady odczytu projektu

Projekt budynku, zwany popularnie planem, składa się z szeregu rysunków, linii i liczb. Przeciętnemu człowiekowi wydaje się on bardzo skomplikowany i trudny do zrozumienia. Wszystkie jednak zawarte w nim oznaczenia są potrzebne i celowe. Architekt, który opracowuje projekt, musi pomysł danego budynku utrwalić na papierze i przekazać budowniczym do wykonania w sposób jednoznaczny. Dla wzajemnego więc zrozumienia zostały ustalone pewne umowne zasady i oznaczenia. Aby projekt dobrze zrozumieć, należy nauczyć się go odczytywać, a przy odrobinie wyobraźni nie będzie to sprawą trudną. Poszczególne rysunki w projekcie mogą być wykonane w różnych skalach, np. 1:50, 1:100 lub 1:1000. Na każdym rysunku zawsze podana jest skala, w jakiej został on wykonany. Jeżeli chce się poznać rzeczywistą długość pokoju lub grubość muru, wystarczy zmierzyć ten fragment miarką i pomnożyć przez mianownik skali. Jeżeli na rysunku w skali 1:100 długość pokoju wynosi 5 cm, to w rzeczywistości będzie on miał 5 m, ponieważ 5 cm pomnożone przez 100 równa się 500 cm, czyli 5 m. 2 cm na rysunku w skali 1:500 będzie oznaczać 10 m w terenie, gdyż 2 cm x 500 równa się 1000 cm, czyli właśnie 10 m. Pomimo, że wszystkie rzuty wykonane są w skali, ważniejsze długości wypisane są dla ułatwienia liczbami. Również wymiary okien, drzwi, schodów wypisuje się liczbami. Pierwszym rysunkiem, który umieszcza się w projekcie, jest plan orientacyjny, czyli tzw. orientacja. Rysunek ten przedstawia teren miasta lub wsi, widziany z dużej wysokości. Na orientacji zaznacza się położenie działki, a plan ten wykonuje się w skali 1:5000, 1:10 000, a nawet 1:25 000. Górna krawędź rysunku oznacza kierunek północny. Następnym rysunkiem w projekcie jest plan sytuacyjny, tzw. sytuacja, w skali 1:500, w której przedstawia się zagospodarowanie działki.

Zagospodarowanie działki w mieście

Działka miejska, w przeciwieństwie do zagrodowej działki na wsi, ograniczona jest do niewielkich rozmiarów. Wielkość jej uzależniona jest od możliwości i warunków usuwania ścieków i zaopatrzenia w wodę. Znaczną część działki zajmuje dom, budynek gospodarczy, garaż oraz dojazdy i dojścia. Często więc niewiele miejsca pozostaje na ogród użytkowy, ozdobny i wypoczynkowy. Mając to na uwadze należy wszystkie elementy zagospodarowania działki ustalić we właściwych proporcjach oraz racjonalnie rozplanować je na działce, wykorzystując teren w maksymalnym stopniu. Wszystkie zaprojektowane obiekty i urządzenia należy podporządkować jednolitemu układowi funkcjonalnemu w taki sposób, aby wraz z zielenią, która stanowi uzupełnienie zabudowy, tworzyły harmonijną całość. Najpoważniejszym, a może najtrudniejszym zadaniem jest usytuowanie na działce domu. Rzutuje ono w sposób nieodwracalny na lokalizację pozostałych elementów zagospodarowania. Ustalając położenie domu należy przede wszystkim uwzględnić prawidłowe usytuowanie w stosunku do stron świata oraz układu komunikacyjnego, przy jednoczesnym powiązaniu z najbliższym otoczeniem. Promienie słońca bardzo korzystnie oddziałuje na organizm i psychikę człowieka. Domy jednorodzinne, a szczególnie wolno stojące, mają optymalne warunki pełnego wykorzystania nasłonecznienia pokoi, a jednocześnie uniknięcia intensywnego promieniowania słońca i przegrzewania mieszkania. Przy sytuowaniu domu na działce należy więc tę bardzo istotną zaletę w pełni wykorzystać. Nasłonecznienie budynku od strony południowej jest najbardziej cenne i wartościowe. Latem dociera dużo promieni słońca do pokoi położonych od strony południowej, lecz nie odczuwa się jednak specjalnego przegrzania pomieszczeń, ponieważ słońce nie przenika daleko w głąb. Natomiast zimą, kiedy słońce przesuwa się nisko nad horyzontem, promienie słońca obejmują całe pomieszczenie.

Materiały izolacyjne i ich zastosowanie

Ciepła nie można szczelnie zamknąć. Nawet najgrubszy płaszcz izolacyjny nie zatrzyma odpływu ciepła, które zawsze przepływa od środka o temperaturze wyższej od środka o temperaturze niższej, może on jedynie osłabić tempo tego przepływu. Na tym też polega funkcja materiałów izolacyjnych. Izolacja cieplna budynku ma za zadanie uzyskanie temperatury przyjemnej dla użytkownika. Skuteczna izolacja cieplna zapobiega powstawaniu dużych różnic temperatury między zimnymi i ciepłymi elementami budynku i tworzeniu się rosy na ścianach budynku, a tym samym takim szkodom budowlanym, jak m.in. rysy w konstrukcji, zawilgocenie muru i korozja. W przypadku niewystarczającej izolacji użytkowanie budynku możliwe jest tylko przy bardzo silnym ogrzewaniu pomieszczeń. Do niedawna, wobec relatywnie niskich cen energii nie oszczędzano na materiałach opałowych, obecnie jednak rosnące koszty energii, coraz bardziej obciążające koszty utrzymania budynku, wykluczają taką gospodarkę. W celu uzyskania czytelnego przeglądu materiałów izolacyjnych będących w sprzedaży podzielono je na siedem grup. Pierwszą grupą są materiały izolacyjne w rolach, drugą grupą stanowią miękkie i półsztywne maty izolacyjne, trzecia grupa to sztywne płyty izolacyjne, do czwartej grupy zalicza się płyty zakładowe, łączone na zakład, piątą grupę stanowią płyty wielowarstwowe, szósta grupa to taśmy krawędziowe i taśmy uszczelniające, ósmą ostatnią grupę stanowią formy specjalne. Jako formę podziału przyjęto zewnętrzne, mechaniczne cechy materiału, ponieważ one właśnie decydują o przydatności danego materiału w budownictwie, zwłaszcza że wartość izolacyjna, różnych pod względem chemicznym, nowoczesnych materiałów izolacyjnych jest prawie jednakowa.

Zabezpieczenie ścian przed zawilgoceniem wodą gruntową

Przy wznoszeniu budynków niepodpiwniczonych wykonuje się izolację poziomą na cokole budynku. Zakłada się ją na wysokości nie mniejszej niż 30 cm, mierząc od terenu w miejscu najwyżej położonym, aby odpryski wody deszczowej nie powodowały zawilgocenia ścian powyżej izolacji. Jeżeli ściany zewnętrzne budynku będą wykonane z materiałów porowatych i wodochłonnych, jak gazobeton itp., to izolację przeciwwilgociową powinno się zakładać na wysokości 40-50 cm od terenu, o czym należy pamiętać przy wykonywaniu nowych budynków. Wykonanie izolacji poziomej na fundamentach istniejącego budynku jest bardzo pracochłonne, niebezpieczne i trudne. Dlatego należy je powierzyć fachowcowi mającemu odpowiednie kwalifikacje. Częściowe zmniejszenie zawilgocenia ścian budynku bez izolacji poziomej można uzyskać przez wykonanie izolacji pionowej na murach fundamentowych lub ścian piwnic od strony gruntu. W tym celu należy wykopać rów wokół budynku, przy samych ścianach , na głębokość jego posadowienia. Następnie trzeba oczyścić powierzchnię muru z ziemi, zmyć wodą i pozostawić na okres kilku lub kilkunastu dni, aby mur dobrze wyschnął. Rów powinno się zabezpieczyć przed zalaniem wodą deszczową, np. przez nakrycie go deskami i papą ze spadkiem od ścian budynku. Wyschniętą powierzchnię murów należy ponownie oczyścić i otynkować zaprawą cementową 1:3. po stwardnieniu i wyschnięciu tynku ścianę powleka się dwu- lub trzykrotnie lepikiem asfaltowym bądź Abizolem P do wysokości 20-30 cm nad poziomem terenu. Następnie rów zasypuje się tłustą gliną, ubijając ją mocno cienkimi warstwami. Po zasypaniu rowu, wokół budynku trzeba ułożyć płyty chodnikowe ze spadkiem od strony ścian, a następnie wykonać kanalik ściekowy, do odprowadzania wód opadowych w miejsce niżej położone.